|
2. Nghịch lý Opera
Xung quanh opera còn tồn đọng nhiều vấn đề. Nhiều người cảm thấy phiền toái khi phải đối mặt với chúng, với ấn tượng về một người sắp chết vì đói nhưng vẫn hát một cách to khoẻ về tình trạng của mình, thực ra thì cũng không khác nhau mấy so với việc Hamlet thể hiện nỗi khổ não cao cả của chàng bằng cách... im lặng. Thực chất vấn đề liên quan tới các thành tố của opera, cùng với sự đối chọi lẫn nhau giữa chúng. Trong khi thoả mãn đòi hỏi của các ca sĩ về một thứ âm nhạc phong phú để phô trương khả năng của họ, những đòi hỏi về tính kịch của tác phẩm thường bị xao lãng và thường không thể phối hợp giữa hát và diễn. Các tác giả không thể nhìn thấy trước những yếu tố trình diễn đẹp mắt sẽ được thêm vào, opera (ở các nước tiên tiến) vì vậy dễ trở thành một phương tiện để phô diễn kỹ thuật tiên tiến hơn là nghệ thuật. Ngoài ra, cùng với sự bành trướng của dàn nhạc, nhất là vào thế kỷ XIX, thử hỏi người nghe sẽ tiếp nhận được bao nhiêu phần lời trong khi giọng soprano lên những nốt cao trên nền nhạc do hơn 100 nhạc công tạo thành - không có giải pháp triệt để cho vấn đề này.
Bắt nguồn từ một món giải trí cung đình, opera được các vua chúa sử dụng từ sớm để khoa trương sự giàu có và xa hoa. Điều này phần nào lý giải mối liên hệ lâu bền giữa trình diễn và vẻ hào nhoáng. Phản ứng trước sự thái quá ấy, các nhà lý luận đầu óc nghiêm túc - những người thường cũng soạn opera - nhấn mạnh nó căn bản là kịch được trình bày mạch lạc bằng âm nhạc. Điều này đem lại, nhất là trong thời nay, quyền năng cho các nhà sản xuất (producer), những người đem lại sự kết nối hiếm hoi giữa âm nhạc với các hành động sân khấu. Vị trí của họ ngày càng được khẳng định bởi một thực tế rằng số những vở opera trụ lại được trong kịch mục của các nhà hát là không đáng kể; từ đó đòi hỏi cần phải chuyển thể chúng, để khán giả khỏi cảm thấy nhàm chán.
Một sản phẩm opera nên được nghe và nhìn càng giống lần đầu dàn dựng càng tốt - hay ít nhất phải giống như người soạn nhạc và viết lời muốn nó giống - hay nó nên tính toán đến những phát triển sau này của công nghệ biểu diễn, kỹ thuật thanh nhạc, vai trò ngày càng tăng của nhạc trưởng, kể cả các trào lưu âm nhạc đương đại? Khi nào các vấn đề này chưa thể thu xếp được, có nghĩa là cuộc tranh cãi về opera còn rôm rả. Một thực tế không thể bác bỏ rằng, các cách thức sẵn có để sáng tác opera đã trở nên sa sút, và bản thân hình thức của nó cũng không ngừng bị mai một.
NetNam
|
